การขายและการตลาด

เว็บไซต์ภายใต้กรม ฯ

ผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ สร้างการจดจำแหล่งท่องเที่ยว (ตอนที่ 2)

    รูปแบบหนึ่งของการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ สร้างการจดจำแหล่งท่องเที่ยว ก็คือ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยใช้วัตถุดิบที่มีเฉพาะในท้องถิ่นหรือพื้นถิ่นนั้นๆ หรือเป็นวัตถุดิบที่มีอยู่มากในแหล่งนั้นๆ จนเป็นที่กล่าวขานกันมายาวนาน เป็นที่รับรู้/รู้จักกันโดยทั่วไป เช่น ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของกล้วยไข่จากกำแพงเพชร เพราะกำแพงเพชรเป็นจังหวัดมีชื่อเสียงเรื่องกล้วยไข่มานาน ชาวบ้านในพื้นที่จังหวัดกำแพงเพชรปลูกกันมาตั้งแต่ปี ๒๔๖๕ และตลอดเวลานับแต่อดีตคุณภาพกล้วยไข่ของกำแพงเพชรก็สร้างชื่อเสียงให้กับจังหวัดมายาวนาน จนมีคำพูดติดปากว่า “กล้วยไข่กำแพง” และที่สำคัญผลไม้ประจำถิ่นนี้ยังผูกพันกับประเพณีท้องถิ่นดั้งเดิมของท้องถิ่น คือ งานเทศกาลสารทไทย กล้วยไข่เมืองกำแพงเพชร ที่เริ่มมีมาตั้งแต่ปี ๒๕๒๔ สิ่งสำคัญในการพัฒนารูปแบบนี้ ก็คือ การที่จะต้องเลือกวัตถุดิบที่มีในเฉพาะถิ่นที่เป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวาง หรืออย่างในกรณีของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยใช้วัตถุดิบที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ หรือ ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการจดรับรองขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Identifications-GI) ซึ่งสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์นี้เป็นทรัพย์สินทางปัญญาประเภทหนึ่ง ที่จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีความเชื่อมโยง (Links) ระหว่างปัจจัยสำคัญสองประการ คือ ธรรมชาติและมนุษย์ กล่าวคือ ชุมชนได้อาศัยลักษณะเฉพาะที่มีอยู่ในแหล่งภูมิศาสตร์ตามธรรมชาติ เช่น สภาพดินฟ้าอากาศ หรือวัตถุดิบเฉพาะในพื้นที่ มาใช้ประโยชน์ในการผลิตสินค้าในท้องถิ่นของตนขึ้นมา ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณลักษณะพิเศษที่มาจากพื้นที่ดังกล่าว คุณลักษณะพิเศษนี้อาจหมายถึง คุณภาพ ชื่อเสียงหรือคุณลักษณะเฉพาะอื่นๆที่มาจากแหล่งภูมิศาสตร์นั้นๆ ตัวอย่างของการพัฒนาผลิตภัณฑ์โดยใช้วัตถุดิบที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ มีอาทิเช่น ผลิตภัณฑ์ไข่เค็มไชยา (จังหวัดสุราษฎร์ธานี) ที่เป็นที่ยอมรับและเชื่อถือโดยทั่วไป โดยเฉพาะในปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐได้มีการผลักดันให้แต่ละจังหวัดต้องมีผลิตภัณฑ์ที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Identifications-GI) อัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ที่ได้รับการจดรับรองหรือได้รับการขึ้นทะเบียนแล้ว มีอาทิเช่น

      - ข้าวแต๋นลำปาง | ด้วยจุดเด่นทางภูมิศาสตร์ของ จ.ลำปาง ที่มีพื้นที่เป็นแอ่งกระทะ และมีปริมาณฝนตกต่ำกว่าจังหวัดอื่นในภาคเหนือ ทำให้มีอากาศร้อนอบอ้าวตลอดทั้งปี จึงตากข้าวแต๋นได้แห้งสนิท ข้าวแต๋นลำปางทำจากข้าวเหนียวพันธุ์ กข.๖ (ข้าวเหนียวขาว) หรือข้าวก่ำ (ข้าวเหนียวดำ) ภูมิปัญญาของชาวล้านนาที่นำข้าวเหนียวมาขึ้นรูป ก่อนจะนำไปตากแห้ง และทอดจนพองตัวสวย ราดด้วยน้ำอ้อย หวานหอม กรอบมัน อร่อยได้ทุกโอกาส

      - มะขามหวานเพชรบูรณ์ | จ.เพชรบูรณ์ เป็นพื้นที่ปลูกมะขามหวานที่ดีที่สุดของประเทศไทย ด้วยพื้นที่มีลักษณะเป็นแอ่งกระทะ มีแม่น้ำป่าสักไหลผ่าน ดินอุดมด้วยฟอสฟอรัส และโปแตสเซียม ที่เหมาะสำหรับปลูกผลไม้ โดยเฉพาะมะขามหวาน มะขามหวานเพชรบูรณ์มีเปลือกสีน้ำตาลเนียน เนื้อหนา สวยสม่ำเสมอ นุ่มเหนียว ไม่แข็งกระด้าง สาแหรกน้อย รสชาติหวานหอม

      - ข้าวเหนียวเขาวงกาฬสินธุ์ | พื้นที่ปลูกเป็นที่ราบระหว่างภูเขา โอบล้อมด้วยภูเขาทุกทิศทางเป็นวงกลม จึงเป็นที่มาของชื่อ เขาวง พื้นที่เป็นแอ่งกระทะ ดินอุดมด้วยแคลเซียมและซิลิกอน และภูมิอากาศเย็น แห้งแล้ง น้ำน้อย ทำให้ข้าวเหนียวเขาวงเก็บเกี่ยวเร็วกว่าข้าวอื่น ข้าวเหนียวเขาวงกาฬสินธุ์ เป็นข้าวเหนียวพันธุ์กอเดียว และ กข ๖ ปลูกได้เฉพาะนาปี เมื่อนึ่งสุกจะหอมนุ่ม ไม่แฉะติดมือ เก็บไว้ในภาชนะปิดก็ยังอ่อนนุ่ม

      - ข้าวหอมมะลิสุรินทร์ | จ.สุรินทร์ มีแหล่งน้ำธรรมชาติ ดินเป็นดินร่วนปนทรายและดินเหนียว ไม่อุ้มน้ำ มีการกักเก็บถ่ายเทน้ำได้ดี และมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ จึงเหมาะปลูกข้าวหอมมะลิสุรินทร์ ซึ่งเป็นข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ ๑๐๕ และพันธุ์ กข.๑๕ ขึ้นชื่อเรื่องกลิ่นหอมตั้งแต่ยังเป็นต้นกล้า เมล็ดเรียวยาว ขาวใส เป็นมัน หุงสุกแล้วมีกลิ่นหอม มีสีขาวสวย สัมผัสนุ่มชุ่มลิ้น กินอร่อย น้ำหมากเม่าสกลนคร | น้ำหมากเม่าสกลนคร ผลิตจากผลหมากเม่าหลวงสด บีบอัดแยกน้ำและกาก เพื่อให้ได้น้ำหมากเม่าแท้ น้ำหมากเม่าพร้อมดื่ม และน้ำหมากเม่าเข้มข้น รสชาติหวานอมเปรี้ยว บรรพชนบนเทือกเขาภูพาน จ.สกลนคร มักเตรียมน้ำหมากเม่า เพื่อดื่มระหว่างเดินทางเข้าป่า มีสรรพคุณช่วยแก้ร้อนในและถอนพิษไข้

      - ผ้าตีนจกแม่แจ่ม | อำเภอแม่แจ่มเป็นอำเภอเล็กๆ ตั้งอยู่ในหุบเขา และมีภูเขาล้อมรอบ ทิศตะวันออก ติดกับดอยอินทนนท์ มีลำน้ำแจ่มซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักไหลผ่านตรงกลาง สองฝากฝั่งจะเป็นชุมชนและหมู่บ้านตั้งอยู่ตามเชิงเขา จากหมู่บ้านจะเป็นทุ่งนาจนถึงริมน้ำ นอกจากนี้ยังมีลำน้ำเล็กๆ ซึ่งเรียกตามชื่อหม่บ้านต่างๆที่ลำน้ำไหลผ่านเช่น น้ำแม่แรก น้ำแม่ปาน น้ำแม่อวม น้ำแม่ศึก น้ำแม่วาก น้ำแม่มะลอ ฯลฯ โดยลำน้ำทุกสายจะไหลลงลำน้ำม่แจ่ม วิถีชีวิตของคนแม่แจ่มส่วนใหญ่จึงผูกพันกับการประกอบอาชีพทางเกษตรและงานทางศิลปหัตถกรรม โดยเฉพาะการทอผ้าตีนจกอันคงเอกลักษณ์ในวิถีชีวิต ประเพณีวัฒนธรรม ซึ่งสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ ด้วยลักษณะดังกล่าว จึงทำให้ช่างทอตีนจกแม่แจ่ม มีจิตใจเยือกเย็น ยิ้มแย้มแจ่มใส สร้างสรรค์ผลงานที่มีความสวยงามโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น

เครดิตภาพ เฟซบุ๊กเพจ GI Thailand

 

      - ส้มโอหอมควนลัง | เป็นส้มโอพันธุ์พื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของ จ.สงขลา และเป็นหนึ่งในส้มโอที่มีรสชาติดีที่สุดอีกชนิดหนึ่งของไทย แต่ปัจจุบัน แหล่งปลูกในพื้นที่ ต.ควนลัง อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา เริ่มน้อยลง ซึ่งจากการออกสำรวจพื้นที่ปลูกส้มโอหอมควนลังที่พันธุ์แท้ดั้งเดิมขณะนี้เหลืออยู่ไม่เกิน ๑,๕๐๐ ต้น จากจำนวนผู้ปลูกแค่ ๕๐ ราย ข้อแตกต่างของส้มโอหอมควนลัง กับส้มโอพันธุ์อื่นๆ คือ ไม่กลายพันธุ์เพราะไม่มีเมล็ด ใช้วิธีขยายพันธุ์โดยการตอนกิ่งอย่างเดียว และมีจุดเด่นอยู่ที่รสชาติที่หวานอมเปรี้ยวไม่เลี่ยนไม่ขม กลีบสีชมพูอมแดง เมื่อรับประทานจะได้ความหวาน และกลิ่นส้มโอติดอยู่ที่ปลายลิ้น เนื้อล่อนออกจากเปลือกแกะกินได้ง่าย และส้มโอหอมควนลัง เป็นส้มโอที่มีอายุยืน ให้ผลผลิตต่อเนื่องไม่ต่ำกว่า ๓๐ ปี ส้มโอหอมควนลังมีลักษณะแตกต่างจากส้มโอพันธุ์อื่นอย่างชัดเจน และมีลักษณะประจำพันธุ์ที่เด่นชัด คือ เนื้อผลหรือกุ้งเป็นสีชมพูเข้มจนถึงสีแดง ไม่มีเมล็ด และมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว

เครดิตภาพ เฟซบุ๊กเพจ GI Thailand

 

      - ไข่เค็มไชยา | ของดีขึ้นชื่อของ จ.สุราษฎร์ธานี เพราะขนาดใหญ่ ไข่แดงร่วนเป็นทราย หอมมัน เนื้อไข่ขาวนุ่ม ไม่เค็มจัด ไม่คาว มีแหล่งผลิตอยู่ที่ อ.ไชยา ด้วยเป็นพื้นที่เลี้ยงเป็ดขนาดใหญ่ และเป็นที่ราบลุ่ม ฝนตกตลอดปี ติดกับชายฝั่ง มีกุ้งหอยปูปลา ซึ่งเป็นแหล่งอาหารที่สมบูรณ์ของเป็ด ทั้งยังเสริมด้วยอาหารข้าวเปลือก เพื่อให้ได้ไข่เป็ดคุณภาพเยี่ยม สำหรับนำไปทำไข่เค็มไชยา

บรรจุภัณฑ์โดย นลินี ทองแท้

 

      - กาแฟเขาทะลุ | ต.เขาทะลุ มีสภาพอากาศเป็นแบบพิเศษ คือฝนแปดแดดสี่ เนื่องจากได้รับมรสุมจากฝั่งอ่าวไทย - อันดามัน และมีสภาพดินสมบูรณ์ด้วยแร่ธาตุเชิงเขา กาแฟพันธุ์โรบัสต้าที่ปลูกในพื้นที่ ต.เขาทะลุ ใช้เวลาปลูก ๑๑ เดือน และเก็บเกี่ยวเฉพาะผลสุกสมบูรณ์ด้วยมือก่อนนำไปทำเป็นกาแฟสารและกาแฟคั่วบด ทำให้มีเอกลักษณ์แตกต่างจากกาแฟในพื้นที่อื่น ด้วยความเข้ม หนักแน่น และกลิ่นหอมเฉพาะตัว

    เห็นได้ว่าการพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยเลือกใช้วัตถุดิบที่มีเฉพาะในท้องถิ่นหรือพื้นถิ่นนั้นๆ และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยเลือกใช้วัตถุดิบที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ หรือเลือกผลิตภัณฑ์เพื่อผลักดันให้ได้รับการจดรับรองขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ มีส่วนช่วยในการสร้างการจดจำแหล่งท่องเที่ยวได้เป็นอย่างดี เป็นความร่วมมือ (collaborate) ในแบบต่อยอด ให้เป็นสินค้าที่ระลึกหรือของฝาก ของแหล่งท่องเที่ยว

    การต่อยอดที่จะเกิดขึ้นได้ อาทิเช่น การทำครีมสครับขัดผิวจากกากกาแฟเขาทะลุ การพัฒนาเมนูเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของน้ำหมากเม่าสกลนคร การสร้างสรรค์เมนูอาหารที่ใช้ส่วนผสมจากข้าวเหนียวเขาวงกาฬสินธุ์ เพื่อจำหน่ายในพื้นที่ท่องเที่ยว ก็เป็นแนวคิดที่จะช่วยให้การต่อยอดการพัฒนาผลิตภัณฑ์และ/หรือบรรจุภัณฑ์ เพื่อสร้างการจดจำแหล่งท่องเที่ยว มีความหลากหลาย ตอกย้ำการจดจำแหล่งท่องเที่ยวได้เพิ่มขึ้น

    โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีการนำเอาตรารับรองการเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ มาใช้บนฉลากหรือบรรจุภัณฑ์ หรือแม้แต่การใช้คำรับรองหรือตราสินค้ารับรอง (certified brand) มารับรองบนฉลากหรือบรรจุภัณฑ์ จะช่วยตอกย้ำให้การเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างการจดจำแหล่งท่องเที่ยวมีคุณค่าเพิ่มมากขึ้น ทำให้นักท่องเที่ยวหรือผู้ซื้อเชื่อมั่นว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ “ต้องซื้อ” จากแหล่งท่องเที่ยวนั้นๆ