การขายและการตลาด

เว็บไซต์ภายใต้กรม ฯ

อัตลักษณ์สร้างอย่างไร ให้ปัง! (ตอนที่ 3)

    การสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ให้มีอัตลักษณ์ ด้วยการพิจารณาองค์ประกอบย่อยของผลิตภัณฑ์ ไม่ว่าจะเป็น บรรจุภัณฑ์ คุณประโยชน์ในการใช้สอย คุณค่าของผลิตภัณฑ์ และบุคลิกภาพของผลิตภัณฑ์ โดยเลือกเอาอัตลักษณ์ที่เป็นทุนทางวัฒนธรรมมาผสามผสานอย่างลงตัว ก็จะช่วยให้ผลิตภัณฑ์ที่สร้างสรรค์ขึ้นสามารถสะท้อนความเป็นพื้นถิ่นของวัฒนธรรมนั้นๆได้

ต้องเลือกอัตลักษณ์แบบไหน มาใส่ในผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์

    จากการที่ หน่วยงานภาครัฐ (กระทรวงวัฒนธรรมและกระทรวงอุตสาหกรรม) ได้มีการบูรณาการ เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้ มีการนำเอา “ทุนทางวัฒนธรรม” ที่แสดงออกถึงความเป็นไทยใน ๘ วิถี อันได้แก่ อาหาร การแต่งกาย ที่อยู่อาศัย ประเพณี ภาษา อาชีพ ความเชื่อ และศิลปะท้องถิ่น นั้น ไม่ได้หมายความว่าในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์จะต้องนำเอาทุนทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับวิถีใดวิถีหนึ่ง มาใช้เฉพาะกับการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ในกลุ่มผลิตภัณฑ์ (Category) นั้นเสมอไป อาทิเช่น ไม่จำเป็นว่าจะต้องนำเอาทุนทางวัฒนธรรมที่เกิดจากวิถีด้านการแต่งกาย มาใช้เฉพาะกับการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ที่อยู่ในกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่เป็นเครื่องนุ่งห่มหรือการแต่งกายเท่านั้น

    โดยทั่วไป ในการพัฒนาสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ ควรเริ่มต้นพิจารณาจากผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ปัจจุบันก่อน ว่าผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ปัจจุบันนั้น สามารถพัฒนาในด้านใดได้บ้าง โดยเฉพาะในเรื่องของคุณประโยชน์ของการใช้สอย ไม่ว่าจะเป็นรูปทรง (form) ประโยชน์ใช้สอย (function) คุณค่าทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม (value) หรือแนวโน้มด้านการออกแบบที่สอดคล้องสัมพันธ์กับกระแสการออกแบบโลก (design trends) เมื่อเลือกได้ว่าจะสร้างสรรค์การพัฒนาในด้านใดแล้ว (โดยไม่จำเป็นว่าจะต้องสร้างสรรค์พัฒนาเพียงด้านเดียวหรืหลายด้าน) จึงทำการเลือกอัตลักษณ์ที่มาจากทุนทางวัฒนธรรม มาเพื่อใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์นั้น

ตัวอย่างของการพัฒนามีอาทิ

    กรณีที่ 1 การพัฒนาผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดร่างกาย (สบู่ก้อน) ที่มีส่วนผสมสำคัญคือรกแกะ ของโครงการตามพระราชดำริปางตอง ซึ่งตั้งอยู่ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน

    จากผลิตภัณฑ์เดิมที่เป็นเพียงสบู่ก้อนธรรมดา ที่ต้องการพัฒนาสร้างสรรค์ให้มีอัตลักษณ์ที่ใช้ทุนทางวัฒนธรรมมาทำให้ผลิตภัณฑ์มีความโดดเด่น สามารถสร้างจุดขายให้เป็นที่จดจำและเป็นที่ต้องการของกลุ่มเป้าหมายนั้น ในส่วนผสมที่เป็นรกแกะ มีความเฉพาะตัวอยู่แล้วในระดับหนึ่ง แต่เพื่อให้เกิดความโดดเด่นที่เป็นอัตลักษณ์เฉพาะตัว ให้พิจารณาถึงวิถีของทุนทางวัฒนธรรม ก็พบว่า สิ่งหนึ่งที่นักท่องเที่ยวทุกคนจดจำได้สำหรับจังหวัดแม่ฮ่องสอนก็คือ “กะเหรี่ยงคอยาว”

    นักออกแบบสร้างสรรค์ จึงเกิดแนวคิดของการนำเอาอัตลักษณ์ของกระเหรี่ยงคอยาว ซึ่งก็คือ การนำเอาห่วงทองเหลืองจำนวนมากใส่ที่ช่วงลำคอตามความเชื่อของเผ่า ดังนั้นจึงได้นำอัตลักษณ์การสวมห่วงทองเหลืองนี้ สะท้อนในการออกแบบโลโก้ของตราสินค้า เป็นภาพแกะที่สวมห่วงทองเหลือง (ภาพปรากฎบนมุมบนด้านขวาของบรรจุภัณฑ์ ที่เป็นภาพแกะ พร้อมตัวอักษร PANGTONG กำกับ) นอกจากนี้บนบรรจุภัณฑ์ยังได้มีการออกแบบเป็นแกะที่ทำท่าทางเหมือนกำลังฟอกสบู่อยู่ด้วย เพื่อเป็นการตอกย้ำว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากรกแกะจึงสื่อสารด้วย “แกะ” บนบรรจุภัณฑ์

งานออกแบบผลิตภัณฑ์สะท้อนอัตลักษณ์วิถีชีวิตชาวปางตอง แม่ฮ่องสอน

 

    ในส่วนของผลิตภัณฑ์ที่ไม่ต้องการจะปรับปรุงในเรื่องของสูตรที่ใช้ทำผลิตภัณฑ์ จึงพัฒนาสร้างสรรค์ โดยจับเอาเรื่องของ “รูปทรง (form)” มาใช้ ด้วยการจัดทำแม่พิมพ์ (mold) เป็นรูปแกะ หลากหลายท่าทางตามกลิ่นของสบู่ที่พัฒนาขึ้น ซึ่งจากอัตลักษณ์ที่ถูกพัฒนาขึ้นทั้งหมด (โลโก้ การ์ตูนภาพแกะที่ปรากฎบนบรรจุภัณฑ์ และรูปทรงของก้อนสบู่ที่ทำแม่พิมพ์ขึ้นมาใหม่) ช่วยตอกย้ำอัตลักษณ์ของการเป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากรกแกะ ในโครงการตามพระราชดำริ ปางตอง ซึ่งตั้งอยู่ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ให้เป็นที่จดจำได้จากกลุ่มเป้าหมายที่ได้แวะเข้าไปเยี่ยมเยือนโครงการตามพระราชดำริแห่งนี้

    กรณีที่ 2 การพัฒนาเครื่องประดับปิ่นปักผม ที่สะท้อนถึงศิลปะแบบศรีวิชัย ที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี จากผู้ประกอบการรายใหม่ ที่ต้องการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในกลุ่มเครื่องประดับ ที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์จากทุนทางวัฒนธรรมศรีวิชัย ซึ่งที่ปรึกษาสร้างสรรค์และที่ปรึกษาออกแบบ ได้เลือกแรงบันดาลใจจากงานประติมากรรมและสถาปัตยกรรมโบราณศรีวิชัย ซึ่งมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวและลวดลาย ที่ถอดมาจากลูกปัดโบราณ ลูกปัดสุริยเทพ รูปทรงของงานสถาปัตยกรรมที่นำมาลดทอนและปรับเปลี่ยนให้มีความร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น

ภาพซ้าย: ลูกปัดโบราณสุริยเทพ ภาพขวา: ซุ้มประตูรูปใบปาล์ม วัดพระบรมธาตุไชยา

 

งานออกแบบผลิตภัณฑ์สะท้อนอัตลักษณ์ศรีวิชัย

 

    นอกจากนี้ ยังได้มีการพัฒนารูปทรงของปิ่นปักผมที่เลียนแบบจากงานสถาปัตยกรรมในแบบศรีวิชัย รวมทั้งมีการสร้างสรรค์ลวดลายที่วาดลงบนส่วนบนของปิ่นปักผม (ทำจากวัสดุที่เป็นไม้) ด้วยการสร้างสรรค์ลวดลายในแบบร่วมสมัย ที่สะท้อนอัตลักษณ์งานศิลปะในแบบศรีวิชัยเช่นเดียวกัน